Είναι μια σκηνή που επαναλαμβάνεται καθημερινά στα ελληνικά φαρμακεία: Κάποιος αγοράζει μια θεραπεία και αυτόματα ζητάει «και ένα χάπι για το στομάχι, έτσι για προστασία». Η πεποίθηση ότι κάθε φορά που παίρνουμε φάρμακα πρέπει να «στρώνουμε» το στομάχι μας είναι βαθιά ριζωμένη.
Τι λέει όμως η επιστήμη; Έχει πραγματικά νόημα να παίρνει κανείς γαστροπροστασία προληπτικά, όταν δεν έχει κανένα πρόβλημα με το στομάχι του και τα φάρμακα που λαμβάνει δεν είναι ερεθιστικά;
Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, αυτή η πρακτική αποτελεί μια κλασική ιατρική υπερβολή και μια άσκοπη προσθήκη στη λίστα των φαρμάκων μας (πολυφαρμακία).
Ο μεγάλος μύθος: Πώς λειτουργεί η γαστροπροστασία;
Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι τα γαστροπροστατευτικά χάπια (οι λεγόμενες «πραζόλες» – ομεπραζόλη, εσομεπραζόλη κ.λπ.) δημιουργούν ένα «προστατευτικό φιλμ» στα τοιχώματα του στομάχου, σαν ασπίδα.
Αυτό είναι μύθος. Στην πραγματικότητα, τα φάρμακα αυτά είναι αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs). Η δουλειά τους είναι μία: να μπλοκάρουν την παραγωγή του γαστρικού οξέος. Αν λοιπόν τα φάρμακα που παίρνετε για την κύρια πάθησή σας δεν αυξάνουν το οξύ του στομάχου και δεν βλάπτουν τον βλεννογόνο, η μείωση του οξέος είναι εντελώς άχρηστη.
Γιατί το στομάχι χρειάζεται το οξύ του;
Το γαστρικό οξύ δεν βρίσκεται εκεί κατά λάθος. Είναι απαραίτητο για δύο βασικούς λόγους:
- Για την πέψη: Βοηθά στη σωστή διάσπαση των τροφών και στην απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
- Για την άμυνα: Λειτουργεί ως απολυμαντικό, εξουδετερώνοντας τα micro-οργανισμένα και τα βακτήρια που μπαίνουν στο σώμα μας μέσω του φαγητού.
Όταν μειώνουμε άσκοπα και για μεγάλο χρονικό διάστημα αυτό το οξύ, στερούμε από τον οργανισμό μας μια βασική γραμμή άμυνας και λειτουργίας.
Οι κίνδυνοι από την αδικαιολόγητη χρήση
Όπως κάθε φάρμακο, έτσι και η γαστροπροστασία δεν είναι «καραμέλα». Η μακροχρόνια και χωρίς λόγο λήψη της μπορεί να κρύβει παρενέργειες, όπως:
- Μειωμένη απορρόφηση βιταμινών: Δυσκολεύει την απορρόφηση της βιταμίνης B12, του ασβεστίου (κάτι που μακροπρόθεσμα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης) και του μαγνησίου.
- Γαστρεντερικές λοιμώξεις: Καθώς μειώνεται η οξύτητα, το στομάχι γίνεται πιο ευάλωτο σε παθογόνα βακτήρια (όπως το Clostridium difficile).
Το κλασικό παράδειγμα: Αντιβίωση και στομάχι
Το πιο συχνό λάθος γίνεται με τις αντιβιώσεις. Πολλοί ασθενείς παίρνουν γαστροπροστασία για να μην τους «πειράξει» η αντιβίωση. Όμως, οι αντιβιώσεις συνήθως προκαλούν ενοχλήσεις (όπως ναυτία ή διάρροια) επειδή διαταράσσουν τη χλωρίδα του εντέρου, και όχι επειδή αυξάνουν τα οξέα του στομάχου. Σε αυτή την περίπτωση, η γαστροπροστασία δεν προσφέρει τίποτα. Αντίθετα, αυτό που μπορεί να βοηθήσει είναι τα προβιοτικά (σε απόσταση ωρών από την αντιβίωση).
Πότε είναι πραγματικά απαραίτητη η προληπτική προστασία;
Υπάρχουν, φυσικά, περιπτώσεις όπου ο γιατρός θα σας δώσει γαστροπροστασία προληπτικά, αλλά αυτό γίνεται μόνο όταν συντρέχουν συγκεκριμένοι παράγοντες κινδύνου:
Όταν λαμβάνετε πραγματικά ερεθιστικά φάρμακα, όπως Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη (π.χ. ιβουπροφαίνη για τις αρθρώσεις/πόνους), κορτιζόνη σε υψηλές δόσεις ή αντιπηκτικά/ασπιρίνη.
Όταν ο ασθενής είναι άνω των 65 ετών ή έχει ιστορικό έλκους ή γαστρορραγίας στο παρελθόν.
Συμπέρασμα
Η γαστροπροστασία είναι ένα εξαιρετικό «εργαλείο» της ιατρικής, αρκεί να χρησιμοποιείται σωστά. Αν δεν έχετε συμπτώματα (όπως καούρες ή παλινδρόμηση) και τα φάρμακα που παίρνετε είναι φιλικά προς το στομάχι, το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι να αφήσετε το πεπτικό σας σύστημα να λειτουργήσει φυσικά.
Σε κάθε περίπτωση, πριν ξεκινήσετε ή διακόψετε οποιοδήποτε σκεύασμα, συμβουλευτείτε τον προσωπικό σας γιατρό, ο οποίος γνωρίζει το πλήρες ιατρικό σας ιστορικό.
